Ἡ Ἱερὰ Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονὴ Ἐλεούσης, ἡ ὁποία βρίσκεται νοτιώτερα ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Ντίλιου, ἐτιμᾶται στὸ ὄνομα τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ἐπονομάζεται δὲ καὶ τῶν «Μεθοδάτων ἤ Γκιουμάτων» ἀπὸ ὁμώνυμες πιθανῶς οἰκογένειες. Ἡ μετονομασία της σὲ Μονὴ Ἐλεούσης ὀφείλεται, κατὰ τὴν παράδοση, στὴν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου Ἐλεούσης, ἡ ὁποία τώρα βρίσκεται απέναντι από τον Δεσποτικό Θρόνου του Καθολικού τῆς Μονῆς. Ἡ εἰκόνα αὐτὴ πρὶν ἀπὸ τὴν ἅλωση τῶν Ἰωαννίνων ἀπὸ τοὺς Τούρκους (1431) βρισκόταν στὴ Μονὴ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς στο σημείο όπου σήμερα είναι το κτήριο της Περιφέρειας Ηπείρου· μετὰ τὴ μετατροπή, ὅμως, τῆς Ἐκκλησίας σὲ τζαμί, τὸ 1548, κάποια ενάρετη μοναχὴ Παρθενία μετέφερε τὴν εἰκόνα, κατόπιν οράματος της Κυρίας Θεοτόκου ποὺ εἶδε, στὴ Μονή ὅπου βρίσκεται σήμερα. Ἔκτοτε ἡ Μονὴ μετονομάστηκε σὲ Μονὴ τῆς Ἐλεούσης.